Doğum sonrası çalışma hayatına geri dönmek, anneler için yalnızca mesleki yaşama yeniden adım atmak anlamına gelmiyor. Bu süreçte kadınlar, annelik kimlikleriyle profesyonel yaşamları arasında yeni bir denge oluşturmak zorunda kalıyor. Bebekten ayrılmanın getirdiği özlem, kaygı ve suçluluk duyguları da işe dönüş sürecini zorlaştırabiliyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Seren Doğantekin, doğum sonrası işe dönüşte annelerin karşılaştığı duygusal güçlükler, iş ve aile yaşamını dengeleme çabası ile psikolojik ve sosyal desteğin önemi hakkında değerlendirmelerde bulundu.
MUTLU OLMAK ANNELİĞE VERİLEN DEĞERİ AZALTMIYOR
Doğum sonrası işe dönüşün, annelik kimliği ile profesyonel kimlik arasında yeniden denge oluşturmayı gerektirdiğini belirten Seren Doğantekin, kadınların bu dönemde farklı duyguları aynı anda yaşayabildiğini söyledi. Kadınların eski çalışma düzenlerine dönmenin ve yeniden üretken hissetmenin mutluluğunu yaşayabildiğini ifade eden Doğantekin, diğer taraftan bebeklerinden ayrılmanın kaygı, özlem ve suçluluk duygularını beraberinde getirebildiğini aktardı. Toplumun annelik üzerinden oluşturduğu beklentilerin kadınların kendilerini yetersiz hissetmesine neden olabileceğine dikkat çeken Doğantekin, “Burada önemli olan, birbirine zıt gibi görünen bu duyguların aynı anda yaşanabileceğini kabul etmektir. İşe dönmekten mutlu olmak, anneliğe verilen değeri azaltmadığı gibi bebekten ayrılırken zorlanmak da işe hazır olunmadığı anlamına gelmez.” şeklinde konuştu.
ANNE VE BEBEĞİN SÜREKLİ BİRLİKTE OLMASI GEREKMİYOR
Anne ile bebek arasındaki duygusal bağ nedeniyle işe dönüş sırasında ayrılık kaygısı ve özlem yaşanmasının doğal olduğunu belirten Doğantekin, özellikle ilk günlerde bebeğin güvende olup olmadığına ilişkin düşüncelerin yoğunlaşabileceğini ifade etti. Bu duyguların zaman içerisinde azalmasının ve annenin günlük yaşamını sürdürebilmesinin beklendiğini kaydeden Doğantekin, kaygının sürekli hale gelmesi durumunda dikkat edilmesi gereken belirtileri, "Kaygının sürekli hale gelmesi, uyku ve iştah düzenini bozması, dikkat ve konsantrasyonu belirgin biçimde etkilemesi ya da günlük yaşamı sürdürmeyi güçleştirmesi durumunda profesyonel değerlendirme önem kazanır. Unutulmamalıdır ki güvenli bağlanma, anne ile bebeğin sürekli fiziksel olarak birlikte bulunmasını değil, bebeğin ihtiyaçlarına duyarlı, tutarlı ve güven veren bir ilişkinin sürdürülmesini gerektirir.” diye sıraladı.
BEKLENTİLER TÜKENMİŞLİĞE NEDEN OLABİLİYOR
Çalışan annelerin hem iyi bir anne hem de başarılı bir çalışan olma konusunda toplumsal ve kişisel beklentilerle karşı karşıya kaldığını belirten Doğantekin, her iki alanda da kusursuz olma çabasının psikolojik açıdan yıpratıcı olabileceğini söyledi. Doğantekin, “Her iki alanda da kusursuz olmaya çalışma eğilimi, zamanla yetersizlik duygusuna, zihinsel yorgunluğa ve tükenmişliğe neden olabilir” dedi. Ebeveynlik sorumluluklarının büyük bölümünün kadınlar tarafından üstlenilmesinin bu baskıyı daha da artırabildiğini belirten Doğantekin, sürekli kendini kanıtlama ihtiyacının kişinin kendi başarılarını fark etmesini zorlaştırabildiğini, özgüvenini ve iş performansını olumsuz etkileyebildiğini dile getirdi. Bu süreçte mükemmeliyetçi beklentiler yerine ulaşılabilir hedefler belirlenmesi, sorumlulukların paylaşılması ve kişisel ihtiyaçlara da zaman ayrılması gerektiğini vurgulayan Doğantekin, bu yaklaşımın psikolojik dayanıklılığı desteklediğini kaydetti.
DESTEKLEYİCİ ÇALIŞMA KOŞULLARININ ETKİSİ
İş yerlerinde anneliğe bağlı ihtiyaçların göz ardı edilmesinin kadınlarda yalnızlık, anlaşılmama ve değersizlik duygularını artırabileceğini belirten Doğantekin, esnek çalışma koşullarının bulunmadığı, yüksek performans beklentilerinin devam ettiği ve sosyal desteğin yetersiz kaldığı ortamlarda psikolojik zorlanmanın artabileceğine dikkat çekti. İşverenlerin doğum sonrası işe dönüş sürecinde sağlayabileceği desteklerin önemine değinen Doğantekin, esnek çalışma düzenlemeleri, emzirme ve süt sağma için uygun alanlar, kademeli işe dönüş seçenekleri ve destekleyici iletişim ortamının annelerin uyumunu kolaylaştıracağını ifade etti. Çalışan annelerin ihtiyaçlarının dikkate alınmasının yalnızca bireysel ruh sağlığı açısından değil, işe uyum, motivasyon ve kuruma aidiyet duygusu bakımından da olumlu sonuçlar doğurabileceğini söyledi.
PROFESYONEL DESTEK ALINMALI
Doğum sonrası işe dönüşte yaşanan duygusal değişimlerin çoğunlukla uyum sürecinin bir parçası olduğunu belirten Seren Doğantekin, bazı belirtilerin ise göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguladı. Doğantekin, “Ancak iki haftayı aşan veya giderek şiddetlenen çökkünlük, yoğun kaygı, sürekli ağlama isteği, belirgin isteksizlik, suçluluk ve değersizlik düşünceleri, uyku ya da iştah değişiklikleri ve günlük işlevsellikte bozulma göz ardı edilmemeli” dedi. Bu belirtilerin doğum sonrası depresyon veya kaygı bozuklukları açısından değerlendirilmesi gerekebileceğini belirten Doğantekin, kendine ya da bebeğe zarar verme düşüncelerinin ise beklenmeden acil profesyonel değerlendirme gerektirdiğini ifade etti. Annelerin yakın çevrelerinden destek istemelerinin, bakım sorumluluklarını paylaşmalarının, dinlenmeye zaman ayırmalarının ve kendilerine yönelik beklentilerini gerçekçi tutmalarının önemine değinen Doğantekin, “Kendine ya da bebeğe zarar verme düşünceleri ise süresi beklenmeden acil profesyonel değerlendirme gerektirir. Annelerin bu dönemde yakın çevrelerinden destek istemeleri, bakım sorumluluklarını paylaşmaları, dinlenmeye zaman ayırmaları ve kendilerine yönelik beklentilerini gerçekçi tutmaları önemlidir. Psikolojik destek almak bir yetersizlik göstergesi değil, hem annenin hem de bebeğin iyilik halini korumaya yönelik önemli bir adımdır” diye aktardı.
