Nihat AK-EGETELGRAF/ Ticaret Bakanlığı, perakende ticarette uygulanacak ilke ve kurallara ilişkin yönetmelikte değişiklik çalışmalarının başlatıldığını duyurdu. Yeni taslakla perakende sektöründe daha adil, şeffaf ve sürdürülebilir bir yapı kurulması; tedarik zincirinin güçlendirilmesi, yerel ekonominin desteklenmesi ve kadın kooperatiflerinin ürünlerine daha fazla görünürlük sağlanması hedefleniyor. Düzenlemede ayrıca KOBİ tespit süreçlerinin kolaylaştırılması ve temel gıda ürünlerinden biri olan ekmeğe daha uygun fiyatlarla erişimi destekleyecek adımların hayata geçirilmesi planlanıyor. Bakanlığın açıklaması, uzun süredir perakende yasası bekleyen küçük esnaf cephesinde yeni bir beklenti oluşturdu.
Ege Telgraf’a değerlendirmede bulunan esnaf temsilcileri İzmir Bakkallar Odası Başkanı Emin Bağcı, İzmir İnşaat Malzemeleri İmalatçıları ve Satıcıları Odası Başkanı Cumhur Taşdelen ile Çamdibi Esnaf ve Sanatkârlar Odası Başkanı Reşat Gençtürk düzenlemede esnafın beklentilerini tek tek dile getirdi.
‘CAK CEKLE OLMUYOR!’
Esnafın yıllardır gündeminde olan arzu ettiği perakende yasasının yılan hikayesine döndüğünü belirten İzmir Bakkallar Odası Başkanı Emin Bağcı, “Perakende yasası konusu yıllardır gündeme geliyor. Özellikle her seçim atmosferinde bu düzenleme yeniden dillendiriliyor. “Yapılacak, edilecek, çalışma devam ediyor” deniyor. Biz de bakkallar ve ilgili küçük esnaf kesimleri olarak umutlanıyoruz. Ancak bugüne kadar somut bir netice alamadık. Biz bu konuda geçmişte ciddi bir çalışma yaptık. Ekonomist Prof. Dr. Yaşar Uysal ile birlikte perakende yasasına ilişkin 30 maddelik bir hazırlık yaptık. Sahada yaşadığımız sorunları bir profesör gözü ve kalemiyle ele aldık. Ticaret Bakanlığı’ndaki ilgili birimlere de bunu adeta bir brifing, seminer ve konferans verir gibi anlattık. Konuyu hiç bilmeyen birine anlatır gibi tek tek izah ettik. Bize “tamam, karşı tarafa da soralım” denildi. Ancak sonuçta hiçbir madde kabul görmedi. Hazırladığımız 30 maddenin bir tanesi bile hayata geçmedi. O nedenle artık küçük esnaf söz değil, uygulama görmek istiyor” diye konuştu.
‘AYRICALIK DEĞİL’
Kendilerinin en büyük derdinin açılış-kapanış saatleri ve haksız rekabet olduğu değerlendirmesinde bulunan Başkan Bağcı, “Zincir marketler artık şehir dışında kalan büyük işletmeler olmaktan çıktı. Bakkal mantığıyla mahalle aralarına, sokak içlerine, en ücra köşelere kadar girdiler. Belediye otobüsünün gitmediği yerlere, küçük köylere, turistik bölgelerin yanına kadar şube açıyorlar. Açıldıkları yerdeki bakkal, market ve perakendeci esnaf yaşama şansını kaybediyor. Bu nedenle büyük marketlerin çalışma saatleri mutlaka düzenlenmelidir. Hafta sonu tatili ya da belli saat kısıtlamaları küçük esnafa nefes aldırır. Sabah 9’da, 10’da açsınlar; akşam 5’te, 6’da kapansınlar. Avrupa’da, Uzakdoğu’da bunun örnekleri var. Biz Amerika’yı yeniden keşfetmeyeceğiz. Bunlar dünyada denenmiş uygulamalardır. Bir diğer önemli konu da kimin ne satacağıdır. Bir gıda marketi ekmekten otomobile kadar her şeyi satmamalıdır. Bugün araba lastiği, kar zinciri, yangın söndürme aleti, inşaat malzemesi, hırdavat, deniz ürünleri, ATV, tütün mamulleri gibi birçok ürün aynı numarataj içinde satılıyor. Böyle bir perakende düzeni olmaz. Biz ayrıcalık istemiyoruz. Biz adil rekabet istiyoruz. Küçük esnaf kira, stopaj, vergi, işçi maliyeti, lojistik giderleri ve kârsızlık altında zaten zor ayakta duruyor. Perakende yasası küçük esnafı mağdur etmeyecek, bakkala nefes aldıracak, yerli üreticiyi ve KOBİ’leri de koruyacak şekilde düzenlenmelidir” şeklinde konuştu.
‘SOMUT ADIM’
Perakende piyasasının düzenlenmesine yönelik ciddi adımlar görmek istediklerini belirten İzmir İnşaat Malzemeleri İmalatçıları ve Satıcıları Odası Başkanı Cumhur Taşdelen de, “Başlamak işin yarısıdır. Yıllardır bize “çalışmalarımız devam ediyor” denildi. Ama artık küçük esnafın bekleyecek ne zamanı ne de dayanacak gücü kaldı. Eğer gerçekten perakende yasasıyla ilgili bir çalışma başladıysa, bu çalışma madde madde bir an önce hayata geçirilmelidir. Bizim talebimiz çok net. Diyelim ki 100 maddelik bir düzenleme hazırlanıyor. Bu 100 maddenin tamamında uzlaşma bekleniyorsa süreç yine uzar gider. Eğer 10 maddede uzlaşıldıysa, o 10 madde hemen yürürlüğe sokulsun. Kanun mu olur, yönetmelik mi olur, hangi yasal düzenleme gerekiyorsa yapılsın. Yeter ki artık bu işin başladığını görelim. Biz artık “çalışmalar devam ediyor” sözünü değil, somut adım görmek istiyoruz. Uzlaşılan maddeler bekletilmeden yürürlüğe girmeli, perakende piyasasında kimin ne satacağı, hangi şartlarda satacağı ve küçük esnafın nasıl korunacağı açıkça belirlenmelidir. Çünkü bu mesele yalnızca ticaret meselesi değildir; bu mesele mahalle esnafının, meslek erbabının ve alın teriyle ayakta duran küçük işletmelerin geleceği meselesidir” dedi.
‘YAPILMASI GEREKEN’
İlk yapılması gerekenlerin başında mahalle aralarındaki hipermarket ve zincir marketlerin düzenlenmesi olduğuna vurgulayan Başkanı Taşdelen, “Bu işletmelerin cumartesi ve pazar günleri kapanması gerekir. Ayrıca mahalle arasındaki bir hipermarkette ne satılacağı da net şekilde belirlenmelidir. Gıda mı satacak, inşaat malzemesi mi satacak, tekstil mi satacak? Bunun sınırı çizilmelidir. Eğer bir market gıdanın yanında inşaat malzemesi de satacaksa, buna uygun şartların ve reyonların hazırlanması gerekir. O zaman aynı hak nalbura da verilmelidir. Onlar inşaat malzemesinin yanında gıda satabiliyorsa, nalbur da gıda satabilmelidir. Yani onlara uygulanan kanunun aynısı bize de uygulanmalıdır. Adalet budur. Bugün biz tiner gibi yanıcı ve parlayıcı malzemeler satarken 50 yere imza atıyoruz. Gelen ürünün üzerinde yanıcı-parlayıcı madde işareti oluyor, lojistiği bile özel kurallara bağlı geliyor. Ama aynı ürünlerin üç harfli marketlerde gıda ürünleriyle yan yana satıldığını görüyoruz. Üstelik lojistik süreçleri de bu hassasiyete göre yapılmıyor. Devlet bu ürünler için zaten kural koymuş. O halde bu kurallar herkes için aynı şekilde uygulanmalıdır. Küçük esnaf artık ekonomik olarak bitme noktasına geldi. Kira ayrı yük, stopaj ayrı yük, vergi ayrı yük, işçi maliyeti ayrı yük, lojistik ayrı yük. Kârsızlık zaten en alt seviyede. Bu şartlarda küçük esnafın büyük zincirlerle aynı alanda, aynı kurallar işletilmeden rekabet etmesi mümkün değildir” ifadelerini kullandı.
‘YOK OLMASIN’
Her kapanan küçük işletmenin bir ustalığın, bir tecrübenin ve yıllar içinde oluşmuş meslek geleneğinin kaybolması anlamına geldiğine dikkati çeken Çamdibi Esnaf ve Sanatkârlar Odası Başkanı Reşat Gençtürk, “Karma mesleklerden oluşan odamızda, çok sayıda farklı alanda faaliyet gösteren küçük esnaf ve sanatkârımızı temsil ediyoruz. Bugün sahada gördüğümüz en önemli ihtiyaçlardan biri, perakende piyasasını küçük esnafı koruyacak şekilde yeniden düzenleyecek güçlü bir yasa ve yönetmelik altyapısıdır. Büyük işletmelerin kontrolsüz büyümesi, zincir marketlerin ve kurumsal yapıların her meslek alanına yönelmesi, mahalle esnafının yaşam alanını daraltmaktadır. Bu durum yalnızca ticari bir rekabet meselesi değil, aynı zamanda emeğiyle ayakta duran meslek erbabının geleceği meselesidir. Küçük esnafın mağdur olmayacağı, haksız rekabetin önleneceği, meslek sınırlarının korunacağı ve perakende piyasasının adil kurallarla işleyeceği bir düzenlemeye ihtiyaç vardır. Mevcut yönetmeliklerdeki eksikliklerin giderilmesi, denetimlerin güçlendirilmesi ve büyük işletmelerin küçük esnaf mesleklerini tehdit etmeyecek şekilde sınırlandırılması artık ertelenmemelidir. Bizim talebimiz ayrıcalık değil, adil rekabettir. Küçük esnaf korunursa mahalle kültürü, yerel ekonomi ve meslek geleneği de korunur. Bu nedenle perakende yasasının küçük esnaf ve sanatkârın sesini dikkate alacak şekilde yeniden ele alınmasını bekliyoruz. Mesleklerin zayıflaması ve zamanla yok olma noktasına gelmesi yalnızca esnafın sorunu değildir; bu durum toplumun üretim kültürünü, mahalle yaşamını ve yerel ekonomiyi de doğrudan etkiler. Her kapanan küçük işletme, bir ustalığın, bir tecrübenin ve yıllar içinde oluşmuş meslek geleneğinin kaybolması anlamına gelir. Küçük esnaf meslekleri korunmadığında, gençlerin bu alanlara yönelmesi azalır, çıraklık kültürü zayıflar ve birçok iş kolunda yetişmiş insan gücü kaybedilir. Bu nedenle perakende piyasasını düzenleyecek adımlar, sadece bugünün esnafını değil, geleceğin mesleklerini de koruyacak şekilde atılmalıdır” dedi.
