Sahte sigortalılık, hem sosyal güvenlik sisteminin adaletini zedeleyen hem de kamu kaynaklarının kötüye kullanılmasına yol açarak kamu zararına sebep olan bir durumdur. İşverenin fiilen çalıştırmadığı bir kişiyi sigortalı göstererek prim ödemesi yapması, ilk bakışta masum bir kayıt gibi görünse de, gerçek hak sahiplerinin emeklilik ve sağlık haklarının gasp edilmesine kadar ciddi sorunlara yol açabilir. Bu nedenle mevzuat sahte sigortalılık konusunda hem idari hem de cezai yaptırımlar öngörmüştür. Temel amaç ceza değil, haksız kazanımların geri alınması ve suiistimallerin önlenmesidir.
İşçiye ait sigortalılığın sahte olduğunun anlaşılması halinde:
1-Ödenmiş olan sigorta primleri ile idari para cezaları irat kaydedilir, yararlanılmış olan teşvik ve destekler gecikme zammı ve gecikme cezası ile geri alınır.
2-Sahte sigortalı olduğu tespit edilenlere bağlanmış olunan aylıklar ile ödenmiş olan gelirler gecikme cezası ve zammıyla geri alınır.
3-Sahte sigortalı olduğu tespit edilenlere ödenmiş olan geçici iş göremezlik ve emzirme ödenekleri ile kullanmış oldukları iyileştirme vasıtası, ortez ve protez giderleri gecikme cezası ve gecikme zammı ile geri alınır.
4-Asgari işçilik hesaplaması yapılmış ve ilişiksizlik belgesi düzenlenmiş sahte işyerlerinde, ilişiksizlik belgesinin verildiği tarihten sonra o işyerinde sahte sigortalılık nedeniyle hizmet iptali olması durumunda, ödenen ücretler gelir kaydedildiğinden dolayı asgari işçilik hesabı yeniden yapılır.
5-Denetim elemanlarınca tespiti halinde düzenlenecek raporun bir sureti işyerinin Muhtasar Beyannamesinin/Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi’nin (MPHB) verildiği yetkili vergi dairesine gönderilir.
6-SGK’nın yanlış işlem ve ödeme yapmasına sebebiyet veren ve bu su-retle adına borç tahakkuk ettirilen ve/veya borç tahakkuk ettirilmesine neden olan kişiler hakkında SGK zararı da belirtilerek 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 204 üncü (Resmi Belgede Sahtecilik), 206 ncı (Resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan) ve 207 nci (Özel bel-gede sahtecilik) maddeleri kapsamında Cumhuriyet Savcılığı’na suç duyurusunda bulunulur.
7-SGK’ya sahte sigortalı bildiriminde kastı veya kusuru bulunduğu tespit edilen meslek mensubu hakkında Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği'ne bilgi verilir.
YARGININ BAKIŞI
Yargı içtihatları, sahte sigortalılığın tespiti ve hukuki sonuca bağlanmasında önemli rol oynar. Mahkemeler, sigortalılığın başlangıcı bakımından belirleyici unsurun fiili çalışma olduğunu, işe giriş bildirgesinin ve işverenin sigortalının çalıştığı beyanının tek başına sigortalılığın varlığına karar vermek için yeterli olmadığını vurgulamaktadır. Bu nedenle denetim ve inceleme süreçlerinde, fiili çalışmanın varlığı somut delillerle ortaya konulmalıdır ki aksi takdirde idari işlemler iptal edilebilmektedir.
Sonuç olarak sahte sigortalılıkla mücadele, hukuki düzenlemelerin uygulanması ve etkili denetimle mümkündür. İşverenler yükümlülüklerini doğru ve zamanında yerine getirmeli; çalışanların da haklarını takip etme imkânı sağlanmalıdır. Kamu kaynaklarının adil kullanımı ve hak sahiplerinin korunması, sahte sigortalılık gibi suiistimallerle tavizsiz mücadeleyle mümkün olacaktır.
