Sıcakların artması, okulların kapanmasıyla birlikte işletmelerde hızla yıllık izin uygulama telaşı başlıyor. İşyerleri çalışanları itibarıyla yıllık izin planlamalarını geçtiğimiz aylarda yapmaya başladılar. Haziran ve Eylül dönemlerinde ağırlıklı olarak çalışanlar yıllık izinlerini kullanmak isteyeceklerdir. Yıllık izin planlamaları usul ve esasları kanun/yönetmeliğe aykırı olmaz, olması halinde idari ve adli yargısal işlemlerle karşı karşıya kalınır.
Çalışma hayatında yıllık izin türleri iş, basın, deniz ve borçlar kanunda çalışma koşullarına göre düzenlenmiş, bu düzenlemelere karşı usul ve yasaya uygun olmayan izin kullanımları idari para cezalarıyla yaptırıma tabi tutulmuş, ayrıca çalışanlara haklı nedenle iş akdi feshi uygulamasına yer verilmiştir.
Yıllık ücretli izin anayasal bir hak olarak işçi için hem ekonomik hem de sosyal bir yaptırım. 50. madde ile anayasamızda çalışanların dinlenme hakları güvence altına alınmış, bunun içinde çalışma şart ve koşullarına göre tabi oldukları kanunlara göre düzenlemelere yer verilmiş.
İSG YILLIK İZİN KULLANIM ÖNEMİ
a.)İş kazalarının önlenmesinde,
b.)Bedensel ve ruh sağlığının korunması,
c.)Çalışma hayatında verimliliği artırma,
d.)İşçinin sosyal aktivitesine katkı sunma(sosyalleşme)
e.)Kaliteli çalışma hayatı,
f.)Sağlıklı iş görme motivasyonu sağlamak vs.
4857 sayılı İş Hukuku’nda yer alan yıllık izin konusuna yazımızda değineceğiz.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 53 ve takip eden 59. maddeye kadar yıllık izin uygulamasına, 60. maddeyle yönetmelik esaslarına yer verilmiştir. Bu hususlara aykırı davranışların idari yaptırımı ise aşağıdaki şekilde değerlendirilmiş.
56. madde esaslarına uyulmaması halinde (izin sürelerini yasaya aykırı bölmek),
57. madde yıllık izin kullanacak işçiye ücreti peşin ödememek,
59. madde iş akdi sona eren işçinin bakiye yıllık izin paralarını ödememek,
60. madde yıllık izin yönetmeliğini yok saymak halinde,
Bu yaptırımları işletme bazında değil, ihlal edilen işçi sayısına göre 2026 yılında 4 bin 815 TL olarak iş müfettişleri tarafından raporlarında yer alacak, İş Kur İl Müdürlüğü’nce işverenlere tebliğ edilecektir.
Örnek:
100 kişinin çalıştığı bir işyerinde 60. madde muhalefet yapıldığı tespit edilmesi halinde 100x4.815 TL olarak 481 bin 500 TL uygulanır.
YILLIK İZİN UYGULAMA ESASLARI
Yıllık izine hak kazanmak için fiilen çalışma hayatına başlanması, sözleşme türüne bakılmadan sigortalı işe giriş olup olmaması dikkate alınmaz, aynı işverene bağlı olarak birden fazla işe giriş ve çıkış kayıtlarına göre deneme süresi dahil en az bir yıl çalışması olması yada bireysel/toplu iş sözleşmeleri bu süre bir yıldan az olarak kararlaştırılması halinde bu izin kullandırılması gerekir. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilmez, yasal bir haktır.
4857 sayılı Kanunda yasal düzenleme sınırları çizilmiş olup, bu sürelere daraltma getirilmez, genişleme olur.
a) Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara on dört günden,
b) Beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlara yirmi günden,
c) On beş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmi altı günden,
Az olamaz.
Yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin süreleri dörder gün artırılarak uygulanır.
Ancak on sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz.
Yıllık izin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir.
Yıllık izin süreleri, tarafların anlaşması ile bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir. İşveren tarafından yıl içinde verilmiş bulunan diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez. Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. Gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri karşılamak üzere işveren toplam dört güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır. İşveren, işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösterir izin kayıt belgesi tutmak zorundadır. Asıl işveren, alt işveren tarafından çalıştırılan işçilerin hak kazandıkları yıllık ücretli izin sürelerinin kullanılıp kullanılmadığını kontrol etmek ve ilgili yıl içinde kullanılmasını sağlamakla, alt işveren ise izin kayıt belgesinin bir örneğini asıl işverene vermekle yükümlüdür.
YILLIK İZİN ÜCRETLERİNİ ÖDEYİN
İşveren, yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye, yıllık izin dönemine ilişkin ücretini ilgili işçinin izine başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır. Yıllık ücretli izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir.
İŞÇİ BAŞKA İŞYERİNDE ÇALIŞAMAZ
Yıllık ücretli iznini kullanmakta olan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılırsa, bu izin süresi içinde kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir.
VAZGEÇİLMEZ HAK YILLIK İZİN
İş Sağlığı ve Güvenliğini dikkate alarak yıllık izin haklarının eksiksiz kullandırılması, çalışanlar için hem ruh hem de bedensel sağlığı açısından önemlidir. Dinlenme hakkı anayasal hak olarak düzenlendiği için güçlü aile bağları, sosyal çevreye uyumu, çalışanlar için çalışma - aile yapısı bakımından yıllık izin hakkı düzenlenmiş, yasalarla korunmuştur.
