Ülkemizdeki çalışma hayatında çalışanların haklarına yönelik koruyucu ve az bilinen düzenlemelerden birisini de 4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. maddesinde yer alan yeni iş arama izni oluşturuyor. Bu izin, iş sözleşmesi feshedilen çalışanın, işten ayrılmadan önce yeni bir iş bulması için tanınmış bir hak olarak Kanunda yerini almış bulunmaktadır. Bu hakkın kullanımı, hem çalışan hem de işveren açısından belirli sorumluluklar ve yükümlülükler getiriyor.
YASAL HAKLAR
Yeni iş arama izni, bildirim süresi boyunca çalışana tanınmış bir haktır. Yani bildirim süresi tanımaksızın yapılan fesihlerde yeni iş arama iznini kullanmak mümkün değildir. İş Kanunu’na göre işveren, çalışana günde en az iki saat iş arama izni vermek zorundadır. Bu süre, iş saatleri içinde ve çalışanın ücretinden herhangi bir kesintisi olmaksızın kullanılmalıdır. Yeni iş arama izni ile ilgili uyulması gereken önemli detaylar ise aşağıdaki gibidir:
1. Yeni iş arama izni verilmeyen işçiye yeni iş arama izni yüzde 100 zamlı ücreti üzerinden hesaplanarak ödenmelidir.
2. Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçilere de yeni iş arama izni kullandırılmalıdır. Kısmi süreli iş sözleşmelerinde çalıştıkları süre ile oranlama yapılarak iş arama izni ücreti alacağı hesaplanmalıdır.
3. İşveren yeni iş arama yükümlülüğünü azaltan ya da tamamen ortadan kaldıran sözleşme hükümlerine yer verse ve bunları çalışanlara imzalatsa dahi bu hükümler geçersizdir.
4. Kanunda yeni iş arama süresinin günde iki saatten az olamayacağı kurala bağlanmıştır. Bu süre asgarî olup, işverence daha fazla verilmesi mümkündür.
5. İş arama izni ancak işçinin isteği ile toplu olarak kullandırılabilir. İşçinin bu konudaki talebini işverene önceden bildirmesi ve iş arama izni toplamını işten ayrılacağı günden önceki günlere karşılık gelecek şekilde ayarlaması şarttır. İşçinin usulüne uygun toplu kullanma talebini işverenin kabulü zorunludur.
6. İş arama izninin kullanılma zamanını işveren belirler. İşçinin kendiliğinden bu izni kullandığını belirterek ayrılması doğru değildir.
7. İşçinin talebi olmaksızın işveren iş arama izni vermek ve kullandırmak zorundadır. İş arama iznine ilişkin düzenlemede işverenin talep koşulundan bahsetmeksizin işçiye iş arama izninin verilmesi gerektiği belirtilerek bu zorunluluk hükme bağlanmıştır. Aksi hâlde işçinin talebi bulunmadığında işverenin iş arama izni verme yükümlülüğünün bulunmadığı sonucuna varılır ki bu sonuç Kanun hükmüyle bağdaşmaz.
8. Yeni iş arama iznine ait ücret işçinin temel ücreti olup, işçiye yol yardımı vb. diğer yardımlar dâhil ücret üzerinden hesaplanarak ödenmesi hatalıdır.
Sonuç olarak, yeni iş arama izni, çalışanın geleceğini planlaması için çok değerlidir.Bu hakkın dengeli ve iyi niyetle kullanılması, hem çalışan hem de işveren açısından uyumlu bir geçiş sürecini sağlar. Bu nedenle, her iki tarafın da hak ve yükümlülüklerini bilmesi olası anlaşmazlıkları önlemenin anahtarı olarak çalışma hayatında yer almaktadır.
