Tıp dilinde pnömoni olarak adlandırılan zatürre, akciğer dokusunun bakteri, virüs veya daha nadiren mantarların neden olduğu enfeksiyonu olarak tanımlanıyor.
Hastalığın özellikle ileri yaştaki bireylerde, küçük çocuklarda, bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde ve kronik hastalığı bulunanlarda ağır seyredebildiğini belirten Prof. Dr. Dildar Duman, tanı ve tedavi imkanlarındaki gelişmelere rağmen zatürrenin dünya genelinde önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam ettiğini söyledi.
Erken tanı, uygun tedavi ve korunma yöntemlerinin ciddi komplikasyonların önlenmesinde önemli rol oynadığını ifade eden Duman, Dünya Sağlık Örgütü'nün 2026 yılında yayımladığı verilere göre zatürrenin de içinde bulunduğu alt solunum yolu enfeksiyonlarının dünya genelinde önde gelen ölüm nedenleri arasında yer aldığını kaydetti.
Özellikle 5 yaş altındaki çocuklar, 65 yaş üzerindeki bireyler ve kronik hastalığı bulunan kişilerde hastaneye yatış ve ciddi komplikasyon riskinin daha yüksek olduğunu belirtti.
ZATÜRRE HER ZAMAN ATEŞ VE ÖKSÜRÜKLE ORTAYA ÇIKMIYOR
Zatürrenin sık görülen belirtileri arasında öksürük, ateş, balgam çıkarma, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve belirgin halsizlik bulunuyor. Ancak hastalık, özellikle ileri yaştaki bireylerde yüksek ateş veya belirgin öksürük olmadan da gelişebiliyor.
Prof. Dr. Dildar Duman, ani dalgınlık, bilinç bulanıklığı, iştahsızlık ve günlük aktivitelerde belirgin azalma gibi değişikliklerin de zatürrenin ilk işaretleri arasında yer alabileceğini belirterek şu uyarıda bulundu: "Ani dalgınlık, bilinç bulanıklığı, iştahsızlık, aşırı halsizlik ve günlük aktivitelerde belirgin azalma, zatürrenin ilk işaretleri arasında yer alabilir. Özellikle risk grubundaki kişilerin bu belirtileri yalnızca yaşlanmaya veya yorgunluğa bağlamaması gerekir. Öksürük ve nefes darlığının yanı sıra genel durumda açıklanamayan bir kötüleşme yaşanması halinde tıbbi değerlendirmeye başvurulmalıdır. Ciddi solunum sıkıntısı, dudaklarda veya ciltte morarma ya da bilinç değişikliği gelişmesi durumunda ise acil tıbbi yardım alınmalıdır."
ZATÜRREDEN KORUNMADA AŞILAR ÖNEMLİ ROL OYNUYOR
Zatürreye karşı korunmanın temel adımlarından birinin yaşa ve kişisel risk durumuna uygun aşıların yaptırılması olduğunu belirten Prof. Dr. Duman, pnömokok aşısının pnömokok bakterisinin neden olduğu enfeksiyonlara karşı koruma sağladığını ifade etti.
Grip ve COVID-19 gibi solunum yolu enfeksiyonlarının da zatürreye neden olabildiğini belirten Duman, RSV'nin özellikle bebeklerde, ileri yaştaki bireylerde ve bazı kronik hastalığı bulunan kişilerde ciddi alt solunum yolu enfeksiyonlarına yol açabildiğini söyledi.
Pnömokok, influenza ve COVID-19 aşılarının yanı sıra uygun kişilere RSV aşısının da hekim değerlendirmesiyle önerilebileceğini kaydeden Duman, aşıların bütün zatürre türlerini önlemediğini ancak belirli enfeksiyonlara ve ağır hastalık tablolarına karşı önemli bir koruma aracı olduğunu vurguladı.
Prof. Dr. Duman, aşıların önemine ilişkin şu ifadeleri kullandı: "Pnömokok, influenza ve COVID-19 aşılarının yanı sıra uygun kişilere RSV aşısı da hekim değerlendirmesiyle önerilebilir. Aşıların tüm zatürre türlerini önlemediği unutulmamalı; buna rağmen belirli enfeksiyonlara ve ağır hastalık tablolarına karşı korunmada önemli bir araç olduğu bilinmelidir"
HER ÖKSÜRÜKTE ANTİBİYOTİK KULLANMAK DOĞRU DEĞİL
Solunum yolu enfeksiyonlarının bir bölümünün virüslerden kaynaklandığını hatırlatan Prof. Dr. Dildar Duman, antibiyotiklerin virüslere karşı etkili olmadığını söyledi.
Gereksiz antibiyotik kullanımının antibiyotik direncine ve çeşitli yan etkilere neden olabileceğine dikkat çeken Duman, zatürre şüphesinde hastanın belirtilerinin, muayene bulgularının ve gerekli tetkiklerinin hekim tarafından değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Antibiyotik gerekip gerekmediğine ve uygulanacak tedaviye hekim tarafından karar verilmesi gerektiğini ifade eden Duman, korunma yöntemlerine ilişkin şu açıklamayı yaptı:
"Zatürreden korunmak için aşıların güncel tutulması, el hijyenine dikkat edilmesi, sigara dumanından uzak durulması ve yaşam alanlarının düzenli havalandırılması günlük yaşamda uygulanabilecek temel adımlar arasında yer alıyor. Özellikle risk grubundaki kişilerin bu önlemleri ihmal etmemesi ve muhtemel belirtilerde sağlık kuruluşuna başvurmayı geciktirmemesi gerekir"
ZATÜRRE RİSKİNİ AZALTMAK İÇİN 5 ÖNEMLİ ÖNLEM
Zatürre riskini azaltmak için günlük yaşamda uygulanabilecek basit alışkanlıkların solunum yolu enfeksiyonlarından korunmaya katkı sağlayabildiğini belirten Prof. Dr. Dildar Duman, özellikle risk grubundaki kişilerin beş temel önleme dikkat etmesi gerektiğini söyledi.
1. Aşılarınızı zamanında yaptırın: Yaşa, kronik hastalıklara ve kişisel risk durumuna uygun aşılar hakkında hekimden bilgi alınması gerekiyor. Özellikle ileri yaştaki bireylerin ve kronik hastalığı bulunan kişilerin aşı takvimlerini takip etmesi önem taşıyor.
2. Sigara ve elektronik sigaradan uzak durun: Tütün ürünleri ve elektronik sigara kullanımı, solunum yollarının savunma mekanizmalarını olumsuz etkileyebiliyor. Sigara dumanına maruz kalmaktan kaçınmak da akciğer sağlığının korunmasına yardımcı oluyor.
3. El hijyenine dikkat edin: Ellerin sabun ve suyla düzenli yıkanması, özellikle öksürme, hapşırma ve ortak yüzeylere temas sonrasında enfeksiyon etkenlerinin yayılma riskini azaltmaya yardımcı oluyor. Su ve sabuna erişilemeyen durumlarda uygun el antiseptikleri kullanılabiliyor.
4. Kapalı ortamları düzenli havalandırın: Kalabalık ve yeterince havalandırılmayan ortamlarda solunum yoluyla yayılan enfeksiyon etkenlerine maruz kalma riski artabiliyor. İç ortam havasının temiz tutulması ve mümkün olduğunda kalabalık ortamlardan kaçınılması önem taşıyor.
5. Kronik hastalıklarınızı kontrol altında tutun: KOAH, astım, diyabet, kalp yetmezliği ve kronik böbrek hastalığı gibi sağlık sorunlarının düzenli takip edilmesi, tedavilerin aksatılmaması ve hekim önerilerine uyulması gerekiyor. Yeterli ve dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve yeterli uyku da genel sağlığın desteklenmesine katkı sağlıyor.
