Zona hastalığının ortaya çıkış sürecini anlatan Prof. Dr. Duran Tok, bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla virüsün yeniden aktifleşerek sinir hattı boyunca cilde ulaştığını belirtti.
Tok: "Bağışıklık sistemi düştüğü zaman virüs reaktive olarak sinir trasesi boyunca cilde ulaşıyor. O bölgede elektrik çarpması şeklinde şiddetli ağrılar, batma, yanma ve ciltte içi sıvı dolu kabarcıklar (lezyonlar) şeklinde karşımıza çıkabiliyor. Bağışıklık sisteminin düşmesine neden olan birçok hadise bu enfeksiyonun daha sık görülmesine zemin hazırlıyor" dedi.
Yoğun stres, uykusuzluk, aşırı yorgunluk ve psikolojik faktörlerin bağışıklık direncini düşürerek zona gelişimini tetikleyebildiği belirtildi.
ZONA EN ÇOK GÖĞÜS KAFESİ VE SIRT BÖLGESİNDE GÖRÜLÜYOR
Zona döküntülerinin vücutta belirli bir sinir hattını takip ettiğini belirten Prof. Dr. Tok, hastalığın genellikle vücudun sağ veya sol tarafında, bant ya da kuşak şeklinde ortaya çıktığını söyledi.
Hastalığın görüldüğü bölgeler ve göz tutulumu riski hakkında Tok: "Virüs tek bir sinir hattını takip eder. Bu nedenle döküntüler vücudun yalnızca sağ ya da sol tek bir tarafında bant veya kuşak şeklinde dizilir; genellikle orta hattı geçmez. Ancak olguların yarısından fazlası göğüs kafesi ve sırttadır (kaburga hizası). Hastalığa ‘kuşak hastalığı' denmesinin sebebi de budur. Hastalık ikinci sıklıkta bel ve karın bölgesinde görülür. Yine yüz ve göz çevresinde de görülebilir ki bu durumda alın, şakak ve göz çevresindeki sinir tutulabilir. Göz tutulumu acil müdahale gerektirir, tedavi gecikirse kalıcı görme hasarı bırakabilir" dedi.
ZONA VAKALARINDA ARTIŞA NEDEN OLAN 3 FAKTÖR
Son dönemde zona vakalarının daha sık görülmesinde bağışıklık sistemindeki değişimlerin etkili olduğuna işaret eden Prof. Dr. Duran Tok, artışın arkasındaki üç önemli faktörü sıraladı.
Tok'un değerlendirmesine göre toplumun yaşlanması, modern yaşamın getirdiği kronik stres ve bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar ile ilaçların yaygınlaşması zona riskini artıran etkenler arasında yer alıyor.
Toplumun yaşlanması: Tedavilerdeki gelişmelerle birlikte ortalama yaşam süresinin uzadığını belirten Tok, yaş ilerledikçe hücresel bağışıklığın doğal olarak zayıfladığını ifade etti. Hücrelerin virüsleri baskılama gücünün azalması nedeniyle yaşlı nüfusun arttığı toplumlarda zona vakalarının da yükseldiğini kaydetti.
Kronik stres ve tükenmişlik: Uyku bozuklukları, yoğun iş temposu, kaygı ve stresin vücuttaki kortizol seviyesini yükselttiğini belirten Tok, bu durumun sinir köklerinde uyku halinde bulunan virüsün yeniden aktifleşmesine yol açabildiğini söyledi.
Kronik hastalıklar ve bağışıklığı baskılayan ilaçlar: Kanser tedavileri, romatizmal hastalıklar, organ nakilleri, kontrolsüz diyabet ve steroid gibi bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların kullanımının yaygınlaşmasının da zona gelişimini kolaylaştırabildiğini belirtti.
ZONA ÇOCUKLARDA DA GÖRÜLEBİLİYOR: RİSK 50 YAŞINDAN SONRA ARTIYOR
Zona hastalığının yalnızca ileri yaşlarda ortaya çıkmadığını, çocuklarda da görülebildiğini belirten Prof. Dr. Duran Tok, hastalığa yakalanma riskinin özellikle 50 yaşından sonra belirgin şekilde arttığına dikkat çekti.
Tok, 80 yaşına kadar yaşayan her üç kişiden birinin hayatının en az bir döneminde zona geçirdiğinin bilindiğini aktardı.
ZONA DOĞRUDAN BULAŞMAZ ANCAK SUÇİÇEĞİNE NEDEN OLABİLİR
Zona hastalığının bir kişiden diğerine doğrudan bulaşmadığını belirten Prof. Dr. Tok, ancak döküntülerdeki sıvıyla temas edilmesi halinde daha önce suçiçeği geçirmemiş veya suçiçeği aşısı olmamış kişilerin virüsü alabileceğini söyledi.
Tok: "Bir kişiden diğerine doğrudan zona bulaşmaz. Yani bir zonası olan kişiye dokundunuz diye sizde aniden zona çıkmaz. Ancak, vücuttaki o içi su dolu kabarcıkların patlamasıyla ortaya çıkan sıvı, daha önce hiç suçiçeği geçirmemiş veya suçiçeği aşısı olmamış birine temas ederse o kişiye virüs bulaşıp ve o kişi suçiçeği çıkarabilir. Döküntüler kuruyup kabuk bağladıktan sonra bulaşıcılık tamamen biter" diye konuştu.
ZONADA İLK 72 SAATTE TEDAVİYE BAŞLANMASI ÖNEM TAŞIYOR
Zona tedavisinde erken müdahalenin önemine dikkat çeken Prof. Dr. Duran Tok, belirtilerin fark edilmesinden sonraki ilk 72 saat içinde antiviral tedaviye başlanmasının kritik olduğunu vurguladı.
Tedavinin gecikmesi halinde döküntüler iyileşse bile uzun süre devam edebilen sinir ağrılarının ortaya çıkabileceğini belirten Tok: "Zamanında müdahale edilmeyen tablolarda, döküntüler iyileşse dahi aylarca ya da yıllarca sürebilen kalıcı nöropatik sinir ağrıları (postherpetik nevralji) gibi ciddi komplikasyonlar gelişebiliyor" dedi.
ZONA AŞISI YÜZDE 90'IN ÜZERİNDE KORUMA SAĞLAYABİLİYOR
Özellikle 50 yaş ve üzerindeki bireyler ile bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerin zona açısından yüksek risk grubunda bulunduğunu belirten Prof. Dr. Duran Tok, koruyucu önlemler arasında aşının önemli bir yere sahip olduğunu söyledi.
Aşının hastalığın ortaya çıkmasını yüzde 90'ın üzerinde engelleyebildiğini ifade eden Tok, risk grubundaki kişilerin zona aşısı konusunda hekimlerine danışarak hareket etmeleri gerektiğini belirtti.
50 YAŞ VE ÜZERİNDEKİ YETİŞKİNLERE ZONA AŞISI ÖNERİSİ
Prof. Dr. Duran Tok, daha önce suçiçeği geçirip geçirmediğini hatırlamayanlar da dahil olmak üzere 50 yaş ve üzerindeki tüm yetişkinlerin zona aşısı yaptırması gerektiğini ifade etti.
Aşı önerisinin 18 yaş ve üzerindeki bağışıklık sistemi baskılanmış veya baskılanma riski taşıyan kişileri de kapsadığını belirten Tok, kanser hastaları, organ nakli yapılanlar ve bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananların da aşılanması gerektiğini söyledi.
Daha önce zona geçiren kişilerin de yeniden aşılanması gerektiğini vurgulayan Tok, hastalığın bir kez geçirilmesinin ömür boyu bağışıklık sağlamadığını ve yeniden ortaya çıkabileceğini kaydetti.
Aşı uygulamasına ilişkin ayrıntıları da paylaşan Tok: "18 yaş ve üzerinde olup bağışıklık sistemi baskılanmış ya da baskılanma riski taşıyan kişiler (kanser hastaları, organ nakli olanlar, bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar) aşı olmalıdır. Ayrıca; daha önce zona geçirmiş kişiler de aşılanmalıdır. Çünkü zona bir kez geçirilince ömür boyu bağışıklık bırakmaz; hastalık yeniden nüksedebilir. Şartları taşıyan bireyler yılın herhangi bir döneminde aşı olabilir (mevsimsel bir zorunluluğu yoktur). Aktif bir zona atağı geçiriliyorsa döküntülerin ve akut semptomların tamamen geçmesi ve geçtikten 1 ay sonra da aşı uygulanabilir. Aşı toplam 2 doz halinde ve dozlar arası genellikle 2 ila 6 ay arayla olacak şekilde koldan kas içine uygulanır" diye konuştu.
ZONADAN KORUNMAK İÇİN BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ GÜÇLÜ TUTULMALI
Zona hastalığının şiddetli ağrı ve yanma hissi nedeniyle yaşam kalitesini olumsuz etkileyebildiğini belirten Prof. Dr. Duran Tok, stres yönetimi ve düzenli uykunun önemine dikkat çekti.
Tok, hastalığa karşı alınabilecek önlemler ve belirtiler ortaya çıktığında yapılması gerekenlerle ilgili şu uyarıda bulundu: "Stres yönetiminin sağlanması, uyku düzeninin korunması, bağışıklık sisteminin güçlü tutulması ve şüpheli döküntü veya ağrılarda gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır."
