Yazın son günleriyle birlikte İzmir’de kışlık hazırlık telaşı başladı. Pazarlardan ve marketlerden kasalarla domates alan yurttaşlar, menemenlik ve domates soslarını kavanozlara doldurmaya başladı. Ancak domatesin yanına kavanoz, yeni kapak, tuz ve pişirme enerjisi eklendiğinde mutfaktaki gerçek hesap beklenenden daha yüksek çıktı. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin 2 Eylül tarihli hal verilerinde salçalık Rio domatesin kilogram fiyatı 8 ile 15 TL arasında değişirken ortalama fiyat 11,50 TL oldu. Ancak bu rakam toptancı halinde oluşan fiyatı gösterdi. Domates perakende satış noktalarında yaklaşık 20 TL’den başlayarak ürünün çeşidine ve kalitesine göre 50-60 TL’ye kadar çıktı.
DOMATESE 500-1500 TL
Kışlık sos için 25 kilogram domates alındığında yalnızca ürünün maliyeti kilogramı 20 TL’den 500 TL oldu. Kilogram fiyatı 25 TL’ye çıktığında hesap 625 TL’ye, 50 TL’den alınması halinde ise bin 250 TL’ye ulaştı. Sofralık veya daha kaliteli domatesin kilogramının 60 TL’ye çıkması durumunda aynı miktardaki ürünün maliyeti bin 500 TL’yi buldu. Böylece alışverişin yapılacağı pazar, market veya üretici noktası toplam hesapta belirleyici oldu.
KAVANOZ HESABI BÜYÜTTÜ
Yirmi beş kilogram domatesten ürünün sululuk oranına ve pişirme süresine bağlı olarak yaklaşık 15-18 adet bir litrelik kavanoz sos elde edilebiliyor. Evde bulunan kavanozların yeniden kullanılması maliyeti düşürse de güvenli konserve için kapakların yenilenmesi gerekiyor. Bir kavanoz kapağının kampanyalı satış noktalarında yaklaşık 4 TL olduğu düşünüldüğünde 18 yeni kapak için 72 TL ödeniyor. Kavanozun da sıfırdan alınması halinde bir litrelik ürün başına yaklaşık 15-20 TL daha ekleniyor. On sekiz yeni kavanoz için yapılacak harcama 270-360 TL’ye çıkabiliyor.
ENERJİ DE HESABA GİRDİ
Domateslerin yıkanması, doğranması, kaynatılması ve kavanozların sterilize edilmesi için kullanılan su ile elektrik veya doğal gaz da toplam maliyeti artırıyor. Pişirme süresine ve kullanılan ocağa göre enerji giderinin yaklaşık 100-150 TL arasında değişebileceği hesaplanıyor. Tuz ve kullanılan tarife göre eklenecek yağ, sarımsak, biber veya şeker gibi malzemeler de toplam faturayı büyütüyor. Yalnızca tuz kullanılan sade bir domates sosunda ek malzeme gideri sınırlı kalırken yağ ve biber eklenen tarifelerde maliyet yükseliyor.
BİR KAVANOZ KAÇA GELİYOR?
Domatesin kilogramı 25 TL’den alındığında 25 kilogramlık ürün için 625 TL ödeniyor. Evdeki kavanozlar kullanılıp yalnızca kapaklar yenilendiğinde tuz ve enerjiyle birlikte toplam maliyet yaklaşık 850 TL’ye ulaşıyor. Bu hesapla 18 kavanoz elde edilmesi halinde bir litrelik kışlık domatesin maliyeti yaklaşık 47 TL oluyor. Ürün miktarı 15 kavanozda kalırsa kavanoz başına maliyet yaklaşık 57 TL’ye çıkıyor. Kavanozların da yeni alınması durumunda toplam harcama yaklaşık bin 120 TL’ye yükseliyor. Bu senaryoda bir kavanoz domates sosunun gerçek maliyeti yaklaşık 62-75 TL arasında değişiyor.
PAHALI DOMATESLE 2 BİN TL
Domatesin kilogramı 50-60 TL’den alındığında yalnızca 25 kilogramlık sebze için bin 250 ile bin 500 TL arasında ödeme yapılıyor. Yeni kavanoz, kapak, enerji ve diğer malzemeler eklendiğinde toplam maliyet bin 700 ile 2 bin TL’ye yaklaşabiliyor. Bu durumda bir litrelik kavanozun evde hazırlanma maliyeti yaklaşık 95-130 TL arasına çıkıyor. Hesaba hazırlık sırasında harcanan emek ve zaman dahil edilmiyor.
UCUZLUĞUN ŞARTI BELLİ
Evde kışlık domates hazırlamak, salçalık domates uygun fiyattan alındığında ve geçen yıldan kalan kavanozlar yeniden kullanıldığında ekonomik olmayı sürdürüyor. Ancak sofralık domates tercih edilmesi ve bütün kavanozların sıfırdan alınması halinde beklenen tasarruf önemli ölçüde azalıyor. En düşük maliyet için salçalık domatesin kasa veya üretici satışıyla alınması, sağlam kavanozların yeniden kullanılması ve yalnızca kapakların yenilenmesi gerekiyor. İzmir Hali’nde kilogramı ortalama 11,50 TL olan salçalık domatesin tüketiciye aynı fiyattan ulaşmadığı da hesabın en dikkat çekici bölümünü oluşturuyor.
