Yaz aylarında ara öğünlerin atlanması neredeyse hissedilmezken kışın kahvaltıda kısa bir süre acıkmamız aslında hiç tesadüf değil. Mevsimler, sıcaklık farkları sadece havayı değil bedenin çalışma sistemini de değiştiriyor. Açlık hissi dediğimiz şey de bu değişimden en çok etkilenen sinyallerden biri oluyor. Bu farkın arasında psikolojik alışkanlıklardan biraz daha fazlası var. Vücut sıcaklıkla birlikte enerji kullanımını, hormon dengesini ve hatta sindirim hızını tekrar tekrar ayarlayabiliyor. Soğuk havalarda vücudun birincil amacı ısısını sabit tutmaktır. Bu görevi yerine getirmek için metabolizma hızını artırır, bu da daha fazla enerji harcaması demektir. Artan enerji ihtiyacı ile birlikte beyin, açlık sinyallerini daha sık ve yoğun şekilde göndermeye başlar. Yaz mevsiminde ise durum tam tersidir. Vücut, aşırı ısınmamak ve serin kalabilmek için daha az enerji kullanır. Bu da doğal olarak kalori gereksinimini ve iştahı düşürür. Özellikle sıcak günlerde sindirim sistemi yavaşlar ve ağır, yağlı yiyecekler daha az çekici hale gelir. Gün ışığının miktarı, iştah üzerinde tahmin edilenden daha güçlü bir etkiye sahiptir. Yazın uzayan gündüz saatleri ve artan güneş ışığı, mutluluk hormonu olarak bilinen serotonin seviyesini yükseltir. Serotoninin artması ruh halini dengeler ve duygusal yeme veya aşırı yeme isteğini azaltır. Kışın ise günler kısalıp güneş ışığı azaldıkça serotonin seviyeleri düşer, uyku hormonu melatonin artar. Bu hormonal değişim, özellikle karbonhidratlı, nişastalı ve tatlı gıdalara yönelik isteği ve sık acıkma hissini tetikler.
AÇLIK ALGISI
Kış aylarındaki hareketsizlik de açlık algısını etkiler. Evde geçirilen daha uzun süreler, can sıkıntısı ve düşük enerji, gerçek fiziksel açlık ile duygusal ya da sıkıntıdan kaynaklanan yeme dürtüsünün birbirine karışmasına neden olabilir. Yazın ise artan hareketlilik, açık havada geçirilen zaman ve sosyal aktiviteler, sürekli yemek düşüncesini geri plana iter. Bu durum, daha az fakat daha bilinçli beslenmeye olanak tanır. Yazın yükselen sıvı tüketimi de iştahın doğal olarak dengelenmesinde rol oynar. Susuzluk hissi çoğu zaman açlıkla karıştırılırken, yaz aylarında düzenli su içme alışkanlığı bu yanılgıyı azaltır. Kışın farkında olmadan su tüketimi azalır. Vücut susuz kaldığında bu durumu bazen açlık sinyali gibi yorumlayabilir, bu da gereksiz atıştırmalıklara yol açabilir. İnsan bedeni, binlerce yıllık evrimsel bir hafızaya sahiptir. Kışın daha fazla yemeye meyil etmek, tarih öncesi atalarımızın zorlu mevsimlere enerji depolayarak hazırlanma içgüdüsünün bir yansımasıdır. Günümüzde gıda bolluğu olsa da, vücut bu kadim hayatta kalma programını hala sürdürmektedir. Dolayısıyla kış iştahı sadece bir irade meselesi değil, derin bir biyolojik yönelimdir. Mevsimsel iştah dalgalanmaları tamamen engellenmemeli, akıllıca yönetilmelidir. Kışın daha sık acıkmak normaldir, ancak bu ihtiyaç besin değeri yüksek, doyurucu gıdalarla karşılanmalıdır. Yazın ise iştahın azalmasını fırsat bilip yetersiz beslenmek yerine, hafif ama besleyici öğünler tercih edilmelidir. Vücudun mevsimlere göre verdiği bu içgüdüsel sinyalleri anlamak, onlarla savaşmak yerine uyum sağlamayı kolaylaştırır. Çünkü beden, çoğu zaman bizden daha iyi bir rehberdir ve neye ne zaman ihtiyaç duyduğunu bilir.
