Bir çocuğun sessizce gidip kireçli duvarı yalamaya başlaması… Ya da evdeki kedinin mamasını yemeye çalışan bir yetişkin. İlk başta tuhaf, hatta komik geliyor. Ama o davranışın içinde görünmeyen bir eksiklik ve çoğu zaman yıllarca fark edilmeyen bir rahatsızlık yatıyor: Pika hastalığı.

DAVRANIŞIN ÖTESİNDE

Pika, besin değeri olmayan maddelerin sürekli yenmesiyle tanımlanan bir yeme bozukluğudur. Buz, toprak, saç, sabun, kül gibi maddeler pika hastası bireyler için sıradanlaşır. Ancak bu davranış bir tercihten değil, çoğu zaman biyolojik bir zorunluluktan doğar. Özellikle çocuklar, hamile kadınlar ve gelişimsel bozukluğu olan bireylerde görülür.

HÜCRENİN ÇARESİZLİĞİ

Pika davranışı, en sık demir eksikliği anemisiyle birlikte görülür. Hücre düzeyinde bakıldığında, demir; hemoglobinden tut, mitokondriyel solunuma kadar birçok yaşamsal süreçte görev alır. Eksikliği halinde doku oksijenlenmesi bozulur, enerji üretimi düşer. Beyin bu eksikliği telafi etmek için ilkel bir sinyalle tepki verir: Farklı şeyler yeme isteği. Aynı şekilde çinko, kalsiyum ve magnezyum gibi mineraller de sinir iletiminden hücresel sinyalizasyona kadar kritik görevler üstlenir. Özellikle çinko eksikliğinin tat algısını değiştirdiği ve bazı bireylerde sabun ya da toprak gibi maddelerin çekici hale geldiği gösterilmiştir. Hücre, eksik molekülün sinyalini beyne gönderir ama beyin her zaman doğru “gıdayı” seçemez.

GENETİK TEMELLER

Pika, çoğunlukla çevresel ve biyolojik faktörlerin etkileşimiyle ortaya çıksa da, bazı vakalarda genetik yatkınlık da söz konusudur. Özellikle gelişimsel gerilik, otizm spektrum bozukluğu veya zihinsel engel bulunan bireylerde görülen pika davranışının, nörolojik gelişimi etkileyen genetik mutasyonlarla ilişkili olduğu düşünülmektedir. Ayrıca beslenme bozukluklarına yatkınlıkla bağlantılı bazı polimorfizmler (örneğin dopamin reseptör genlerinde) pika davranışına zemin hazırlayabilir.

SOSYAL SESSİZLİK

Pika çoğu zaman "tuhaflık" olarak görülür. Toplum bu davranışa ya güler ya küçümser. Ama kimse şunu sormaz: Bu kişi neden taş yiyor? Neden sabunu çiğniyor? Çünkü bu davranışın altında sadece eksik bir mineral değil, eksik bir çocukluk, eksik bir ilgi ya da görülmemiş bir duygu olabilir.

PSİKOSOSYAL RİSKLER

Parazit enfeksiyonları, toksik madde alımı, sindirim sistemi tıkanıklıkları pika'nın yarattığı fiziksel sorunlardır. Ancak aynı zamanda sosyal izolasyon, utanma duygusu, özgüven kaybı gibi psikolojik sonuçları da vardır. Bu yüzden sadece vücudu değil, kişiliği de iyileştirmek gerekir.

Pika tedavisinde öncelik altta yatan nedeni bulmaktır. Kan testleriyle mineral eksiklikleri tespit edilir, gerekirse besin takviyesi yapılır. Ancak tedavi yalnızca biyokimyasal müdahaleyle sınırlı kalmamalı; psikolojik destek, aile eğitimi ve sosyal farkındalıkla desteklenmelidir.

AÇLIK GIDA İSTEMEZ

Pika, insanın en içsel eksikliklerinden birini görünür kılar. Bazen bir çocuk çamur yer çünkü annesini özlemiştir. Bazen bir kadın sabun çiğner çünkü beyni çinko için sinyal gönderiyordur. Bu davranışı yargılamak değil, anlamak gerekir. Çünkü bazı açlıklar yiyecekle değil, sevgiyle, ilgiyle, fark edilmekle doyar.