Tarihi Kemeraltı Çarşısı, İzmir’in en güçlü hafızalarından birini taşıyor. Ancak bu güçlü geçmiş, yıllardır ertelenen yapısal sorunların ağırlığı altında giderek yoruluyor. UNESCO sürecinden yönetsel boşluklara, görsel kirlilikten sahipsiz kalan pasajlara kadar pek çok detay, çarşıyı ayakta tutmaktan çok tüketen bir döngünün parçası haline geliyor.

Kemeraltı’nda yürümek, yalnızca bir alışveriş deneyimi değil. Aynı anda geçmişle temas eder, bugünün karmaşasıyla yüzleşir, geleceğe dair sorularla baş başa kalırsınız. Ömrünü İzmir'de geçiren birçok kişinin Tarihi Kemeraltı Çarşısı'nda en az bir yaşanmışlık hikayesi ile karşılaşmak mümkün.

Annemin ben 5-6 yaşlarındayken elimden tutup; o yıllarda bana olabildiğince karmaşık gelen bu çarşıda daracık sokaklara, pasajlara, kalabalık caddelere kendinden emin bir şekilde girip çıkarken yaşadığım deneyim yıllar içerisinde neredeyse her bir sokağını ezberlediğim, nerede hangi ürünle, hangi dükkanla karşılaşacağımı bildiğim bir oyun alanına dönüştürdüğü Kemeraltı son yıllarda sahipsiz kalmış gibi görünüyor. Birçok İzmirli gibi bu duruma benim de içim acıyor.

İzmir’in kalbi olarak anılan Tarihi Kemeraltı Çarşısı, yüzyıllardır ticaretin, kültürün ve gündelik hayatın kesişme noktası olmayı sürdürüyor. Ancak bugün Kemeraltı’nı tanımlayan şey yalnızca bu güçlü miras değil; aynı zamanda biriken ve giderek daha görünür hale gelen yapısal sorunlar.

Bu sorunlar çoğu zaman raporlarda, toplantılarda ya da sunum dosyalarında yer alıyor. Oysa
Kemeraltı’ndaki asıl problem, sokakta yürüyen birinin bedeninde ve zihninde hissettiği aksaklıklar. Bir yerden bir yere geçerken zorlanmak, gözü sürekli rahatsız eden detaylar, “buraya ne olacak?” sorusunun cevapsız kalması… Kemeraltı’nı yoran tam da bu süreklilik hissi.

Kemeraltı için yıllardır dile getirilen UNESCO süreci, bugün çarşıda dolaşan biri için somut bir karşılık üretmekte zorlanıyor. Oysa mesele yalnızca bir listeye girip girmemek değil. Asıl mesele, bu sürecin gerektirdiği uzun vadeli planlama, koordinasyon ve ortak vizyonun sahaya yeterince yansımaması.

TARKEM’in uzun süredir başsız kalması, çarşıda doğrudan hissedilen bir yönetim boşluğu yaratıyor. Projeler var, niyetler var; ancak ritim yok. Havra Sokağı’ndan geçerken göz, mimariye değil; tabelalara, klimalara ve rastgele yerleştirilmiş brandalara takılıyor. Görsel kirlilik, mekânın anlatmak istediği hikâyenin önüne geçiyor.

STANDART YOK

Kemeraltı’ndaki güneş gölgelikleri ise plansızlığın en görünür detaylarından biri. Renk, yükseklik ve malzeme açısından hiçbir standart olmaması, sokak algısını parçalıyor.
Akın Pasajı ise Kemeraltı’ndaki potansiyelin neden hayata geçemediğinin küçük ama çarpıcı bir özeti. Ne terk edilmiş ne de gerçekten sahiplenilmiş bir alan. Bir önceki İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer'in büyük bir heyecanla, çarşıyı da dönüştüreceğine inanarak restorasyon girişimini başlattığı Akın Pasajı, şu günlerde İzmir'de adı sanı anılmayan bir STK'ya haftalık toplantılarını yapabilecek bir toplantı salonu olarak devredilmiş söylentisi vizyondan uzak anlayışın en önemli göstergesi.

Şehre gelen kruvaziyer gemilerinin Kemeraltı Çarşısı'na turist göndermemesi ezberlenmiş tartışmaların fitilini ateşlerken Tarihi Kemeraltı Çarşısı'nda onca iyi örnek ve yıllardır çarşı için mücadele eden esnaf dizini dövmekten başka bir şey yapamıyor.

Başta İzmir Büyükşehir Belediyesi olmak üzere tüm yerel yöneticilerin TARKEM'i yeniden harekete geçirmesi, başka ülkelerde göz bebeği olarak el üstünde tutulması sağlanacak bu çarşının hak ettiği o günlere dönmesi için mücadele edilmesi gerekiyor.

Mezarlıkbaşı'ndaki katlı otoparkın belirsiz geleceği ve Kemeraltı'ndaki otopark eksikliği ile ilgili de heyecan veren bir açıklama duyamıyoruz maalesef. İkiçeşmelik Caddesi (Eşrefpaşa) ile Kemeraltı Çarşısı'nı kesen noktalarda hurda depoları ve işgallere karşı hem Konak hem de İzmir Büyükşehir belediyelerinin adım atmaktan ve çözüm üretmekten uzak tutumunu anlamak mümkün değil.

Tüm bu tabloya rağmen Kemeraltı için hâlâ geç değil. Ancak bunun için parça parça müdahaleler yerine bütüncül bir planlama şart.