Dünyaca ünlü Gümüldür mandalinasından beklediği geliri bulamayan çiftçi avokadoya yöneldi. GÜMESKO Başkanı, kademeli geçişin ve dört mevsim hasadın formülünü anlattı

Dünyaca ünlü Gümüldür mandalinası dalda kalırken, sıra aralarında avokado kök salıyor. Ege Telgraf’a konuşan Gümüşsu Meyve Sebze Tarımsal Kalkınma Kooperatifi (GÜMESKO) Başkanı Erdoğan Üner, artan maliyetler ve satış sıkıntısı yüzünden mandalinadan para kazanamayan çiftçinin avokadoya yöneldiğini söyledi. Üner’e göre Gümüldür’e adını duyuran mandalina, kendi bahçesinde her geçen gün avokadonun gölgesinde kalıyor.

BREZİLYA’DA ALARM, GÜMÜLDÜR’DE FİDAN

Narenciye sektöründeki alarm nedeniyle avokadoya yöneldiklerini vurgulayan Sınırlı Sorumlu Gümüşsu Meyve Sebze Tarımsal Kalkınma Kooperatifi (GÜMESKO) Başkanı Erdoğan Üner, “Yaklaşık 20 yıl ABD’de yaşadım, finans sektöründe çalıştım. O yıllarda Gümüldür’deki mandalina bahçelerimizin geleceği üzerine de düşünüyordum. Dünyada narenciye üretimi nereye gidiyor, bizim bahçelerimizi hangi riskler bekliyor, bunları yerinde öğrenmek istedim. Bu amaçla 2016 yılının eylül ayında Brezilya’nın Iguazu kentinde düzenlenen narenciye kongresine katıldım. Kongrede en çok konuşulan konu, narenciyede yeşillenme hastalığıydı. Brezilya’da üreticilerin yaşadığı sorunları ve hastalığın Florida’da narenciye üretimine verdiği zararı dinledim. Gümüldür’e döndüğümde, bahçelerimizin geleceğini güvenceye almak için alternatif bir ürün üzerinde çalışmaya karar verdim. Avokado fikri böyle doğdu. 2017’den bu yana her yıl mandalina sıralarımızın arasına avokado fidanları dikiyoruz” diye konuştu.

ESKİ AĞAÇ, YENİ FİDANI BÜYÜTÜYOR

Mandalinadan avokadoya geçişin kademeli olmasın gerektiğinin altını çizen Başkan Üner, “Gümüldür mandalinası bir dünya markası. Ancak mandalina çok geniş bir coğrafyada yetişiyor ve pazarda rekabet giderek sertleşiyor. Üretim, toplama ve işçilik maliyetleri artarken satışta ve ihracatta yaşanan güçlükler üreticinin kazancını eritiyor. Bazı üreticiler için mandalina artık masrafını bile karşılamakta zorlanıyor. Avakado meyvesinin anavatanı Meksika ve Orta Amerika’yı kapsayan Mezoamerika bölgesidir. Gümüldür’ün iklimi ve coğrafi yapısı, uygun parsellerde avokado üretimine imkan veriyor. Mandalinadan zarar eden çiftçi bu seçeneği değerlendirebilir. Ama mandalina ağaçlarını bir anda söküp yerlerine avokado dikmeyi önermiyorum. Bizim izlediğimiz yol, mandalina sıralarının arasına avokado fidanları dikmek. Fidanlar geliştikçe ve daha fazla alana ihtiyaç duydukça çevrelerini kademeli olarak açıyoruz.

Avokadonun Gölgesi̇nde Mandali̇na

Bu geçişte eski ağaçların ürünü, yeni fidanların bakım ve sulama giderlerine kaynak sağlıyor. Avokado ticari hasada ulaşana kadar mandalinadan gelen para çiftçinin elini rahatlatıyor ve geçiş maliyetini yıllara yayıyor. Üretici böylece hem mevcut satış gelirini koruyabiliyor hem de yeni ürünün kendi bahçesinde nasıl geliştiğini görerek sonraki dikim kararını verebiliyor. Gümüldür’de bu dönüşümün en değerli yanı da bu. Yılların mandalina ağacı, son hasadına kadar genç avokado fidanının kök salmasına ürünüyle destek oluyor” şeklinde konuştu.

FİDANIN SERTİFİKASI, ÇİÇEĞİN EŞİ

Bahçenin hesabının fidan alırken başlaması gerektiği uyarısında bulunan Başkan Üren, “Beğendiğimiz bir avokadonun çekirdeğini toprağa diktiğimizde çıkan fidan, meyveyi aldığımız ağacın özelliklerini aynen taşımayabilir. Meyvenin iriliği, lezzeti ve hasat zamanı değişebilir. Bu farkı görmek için yıllarca beklemek gerekebilir. Bu nedenle bahçe kurarken çeşidi belli, sertifikalı ve aşılı fidan tercih ediyoruz.

Dikim planında ise çiçeklenme dönemleri örtüşen A ve B tipi çeşitleri birlikte düşünüyoruz. Bu çeşitlerin çiçekleri günün farklı saatlerinde dişi ve erkek evrelerine giriyor. Uygun eşleşme ve arıların çalışması, tozlanmayı ve meyve tutumunu destekliyor. Hangi çeşidi nereye dikeceğimize karar verirken hem hasat takvimini hem de çiçeklenme uyumunu gözetiyoruz.

Bu hesabı fidan siparişinden önce yapmak, yıllar sonra bahçede eksik kalan çeşidi tamamlamak için yeniden dikim yapma ihtiyacını azaltır. Bir avokado bahçesinin geleceği, toprağa giren ilk fidanla ve baharda birbirine denk gelen çiçeklerle daha o günden şekillenir” ifadelerini kullandı.

DON VE SICAK VURMAYCAK

Avokado üretiminde akıllı tarımın önemine dikkati çeken Başkan Üner, “Kışın don tutan çukur alanlar, yazın aşırı sıcak ve yağış sonrası kök çevresinde biriken su genç fidanları zorlar. Bu yüzden fidan siparişinden önce parselin iklimini ve drenajını değerlendirmek gerekir. Soğuk havanın birikmediği korunaklı yamaçlar avantaj sağlar.

Gümüldür’deki bahçemizde sulama zamanını nem sensörleriyle belirliyoruz. Toprak susayınca vana açılıyor. Böylece suyu bitkinin ihtiyacı kadar veriyoruz. Zararlılarla mücadelede yararlı böceklerden, Akdeniz meyve sineğine karşı da tuzaklardan yararlanıyoruz.

Akıllı tarım üreticinin deneyimini ölçümle birleştiriyor. Böylece hem suyu daha verimli kullanıyor hem de sulama ve mücadele için harcadığımız emeği daha iyi planlayarak bahçenin bakım maliyetini kontrol altında tutuyoruz” değerlendirmesinde bulundu.

14 ÇEŞİT, 4 MEVSİM HASAT

Gümüldür’deki bahçelerinde 14 çeşit avokadoyla 12 ay hasat yapabildiklerinin altını çizen Başkan Üner, “Çeşitler olgunlaştıkça sırayla hasada giriyor. Böylece üretici gelirini tek satış dönemine bağlamıyor, işçiliği ve sevkiyatı daha dengeli planlıyoruz. Talebe göre hasat da depolama ihtiyacını ve ürün kaybını azaltarak sürdürülebilir tarımı destekliyor.

Takvimimizde Teague eylül–ekim, Bacon ekim–şubat, Ettinger kasım–mart, Zutano kasım–şubat, Santana aralık–mart, Fuerte aralık–nisan, Pinkerton ocak–nisan arasında hasat ediliyor. Hass şubat–haziran, Rincon mart–mayıs, Edranol ve Ardith nisan–haziran döneminde toplanıyor. LambHass mayıs–eylül, Wurtz haziran–eylül, Reed ise haziran–ağustos arasında yaz hasadını taşıyor.

Ürün bugün para ediyor diye avokadoyu hasat olgunluğuna erişmeden dalından koparmamalıyız. Tüketici aldığı meyvenin evde yumuşayıp lezzet kazanmasını bekliyor. Erken toplanan meyve bu beklentiyi karşılamadığında üretici bir kasa ürün satarken bir müşterinin güvenini kaybedebiliyor. Bu yüzden her çeşidi kendi döneminde, meyvenin olgunluğunu kontrol ederek toplamak gerekiyor. Dört mevsim hasadın değeri de burada ortaya çıkıyor. Bir çeşit dalında vaktini beklerken öteki hasada hazırsa üretici satışını olgun meyveyle o gün sürdürebiliyor” dedi.

KAZANÇ SATIŞTA BÜYÜYOR

Avokadoda satışın en az üretim kadar önemli olduğuna değinen Başkan Üner, “Gerekli belge ve sertifikaları alıp kendi ürünümüzü doğrudan sattığımızda satış gelirinden daha büyük pay alıyoruz. Dijital medyayı kullanarak tüketiciye ulaşıyor, siparişleri doğrudan alıyoruz. Haftanın belirli günlerinde kendi araçlarımızla yola çıkıp avokadoları müşterilerimize bizzat teslim ediyoruz. Avokado tüketimini özendirmek için işlek noktalardaki manavlara da uygun koşullarla ürün veriyoruz. Böylece tüketici Gümüldür avokadosunu mahallesindeki tezgahta da bulabiliyor. Bahçede verdiğimiz emeğin karşılığını alabilmek için ürünü kime, nasıl ve hangi koşullarda ulaştıracağımızı hasat kadar dikkatle planlıyoruz. Gelecekte bir kooperatif de kurmak istiyoruz” ifadelerini kullandı.