Çalışanlar olarak hepimizin en temel hakkı, emeğimizin karşılığını tam ve zamanında almaktır. Ancak bazen işverenler, ücretin bir kısmını resmi kayıtlarda gösterip geri kalanını elden ödeme yoluna gidebiliyor. Uygulamada ise çoğunlukla asgari ücret tutarı bankadan, kalan kısım ise elden ödeniyor. Peki, bu durumda haklarımız neler? Yasal olarak nerede duruyoruz? Ülkemizde 4857 sayılı İş Kanunu, ücretin düzenli ödenmesini ve bordroda açıkça gösterilmesini zorunlu kılar. Ücretin elden ödenmesi, resmi kayıtlarda düşük gösterilmesi hem sizin sosyal güvenlik haklarınızı hem de gelecekteki emeklilik aylığınızı riske atar. Örneğin, sigorta primleriniz gerçek ücretiniz üzerinden değil, daha düşük bir tutar üzerinden ödeniyorsa, emekli olduğunuzda alacağınız aylık ciddi şekilde azalabilir. Üstelik bu durum, iş kazası veya meslek hastalığı gibi durumlarda alacağınız tazminatları da etkiler. Elden ödeme, genellikle işverenin vergi ve sigorta primlerinden kaçınma çabası şeklinde karşımıza çıkabilir. İş Kanunu’nun 32. maddesine göre, ücretin banka yoluyla ödenmesi esastır ve elden ödeme, işverenin ispat yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Yani, “Paramı aldım” diye imzaladığınız bir kâğıt bile, gerçekte eksik ödeme aldıysanız hukuken geçersiz sayılabilir. Yerleşik Yargıtay içtihatları uyarınca ücretin ödendiğinin ispat yükü işverene aittir. Bu yönüyle mahkemelerde işverenler ciddi sorunlar yaşayabilir.
HAKLARINIZI KORUMAK İÇİN
Öncelikle, elden ödemeleri belgeleyin; tarih, tutar, fotoğraf ve tanıklarla kanıt oluşturun. Ardından, bordroda gösterilen tutarla elden aldığınız miktarı karşılaştırın. İşyerinde bordronuzu vermiyorlarsa E-Devlet uygulaması üzerinden kontrol edin. Eğer bir uyumsuzluk varsa, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na şikâyet edebilir veya İş Mahkemesi’ne dava açabilirsiniz. İşten ayrıldığınızda eksik ödenen ücretler için 5 yıllık zamanaşımı süresi içinde hakkınızı arayabilirsiniz. ALO170 ihbar hattı veya CİMER üzerinden yapacağınız şikâyet dilekçeleri ile elden, kayıt dışı ücret ödemelerinizi detaylandırmanız halinde işyerinde denetim yapılacaktır. Denetim elemanları tarafından yapılan incelemelerde işverenin işçilere elden kayıt dışı ücret ödemesi yaptığının tespit edilmesi halinde ise işverenler büyük yaptırımlar ile karşı karşıya kalacaklardır. İşverene idari para cezası uygulanmasının yanında, işverenin Devlet tarafından uygulanan teşviklerinden bazılarını faizi ile birlikte geri ödemek ve bir süre teşviklerden yasaklanmak gibi yaptırımlarla karşı karşıya kalabilmesine neden olacaktır.
YARGI NE DİYOR?
Yargıtay sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, eksik yatırılması veya düşük ücretten yatırılması hallerinde işçinin haklı fesih imkânı bulunduğu yönünde istikrarlı şekilde hüküm kurmaktadır. Yani çalışanlara elden kayıt dışı şekilde ücret ödeyerek düşük sigorta primi ödenmesi hallerinde, işçinin kıdem tazminatını alarak işten ayrılma hakkı bulunmaktadır. Unutmayın, elden ödeme sizi “kayıtdışı” bir çalışana dönüştürmez. İşveren, sizi sigortalı göstermek ve hakkınız olanı tam ödemek zorundadır. Haklarınızı bilmek, sizi güçlü kılar. Emeğinizin karşılığını almak için cesur olun çünkü yasa sizin yanınızda!
