Evvel Temmuz Bayramı

evvel-temmuz-bayrami
Mazlum VESEK
14 Temmuz 2020

Herhalde Adana’ya olan özlemimden böyle bir yazı yazdım. Bugün 14 Temmuz ve bereket bayramı. Bazı kaynaklara bakarak soru cevap şeklinde bu bayramı anlatmaya çalışacağım.

Evvel Temmuz hakkında genel bilgi verir misiz?

Bir kaynağın verdiği bilgiye göre; Miladi Takvim’e göre Temmuz ayının 14’ü, Rumi Takvim’e göre ayın 1’i oluyor. “Bir” Arapçada “evvel” diye ifade ediliyor. Tarihi 4 bin yıl öncesine kadar uzandığı söylenen Evvel Temmuz, çok tanrılı dinler döneminde hasadın yapıldığı ve bir sonraki hasat döneminin bereketli geçmesi için bereket tanrısı Temmuz’a kurbanların adandığı gün. Tek tanrılı dinlere geçişten sonra, bu gelenek Arap Alevi coğrafyasında devam etmiş. Sümerlerde Dumuzi, Eski Mısır’da Osiris, Fenike uygarlığında Adonis ve Anadolu’da Tammuz olarak bilinir. Sami uygarlığında karşılığı Temmuz‘dur.  Coğrafi farklıklılar, tarihi olaylar, kültürel farklılıklardan dolayı ritüel, isim ve anlatımlar toplumlar arasında farklılık gösterse de öz olarak aynıdır.

Evvel Temmuz’un mitolojik kaynakları hakkında neler söylersiniz?

Adonis veya Temmuz ona âşık olan tanrıçanın kıskançlığı yüzünden yeraltına hapsedilir. Daha sonra yaptığından pişman olan aynı tanrıça tarafından kurtarılır. Böylece yılın altı ayını yer altında geçiren Temmuz ya da Adonis geriye kalan altı ayını yeryüzünde geçirir. Her yıl sonbaharla beraber ağaçların yaprak dökmesi ve meyvelerin tohuma dönüşmesi ile uyuyan doğa gibi kendisi de yer altına çekilerek tanrıçadan ayrılır. Doğanın uyanıp çiçeklendiği, çiçeklerin tomurcuğa dönüştüğü İlkbaharla beraber de yer altından çıkıp tanrıça ile yeniden birlikte olur. Bu tasarım doğanın sonbaharda ölüp ilkbaharda yeniden canlanmasıyla özdeşleşir. Temmuz, yeryüzüne gelişiyle aşk ve bereket getirir.  Bunun için törenler düzenlenir değişik yerlerdeki tapınaklara gidilerek adaklar adanıp dilekler dilenir. Sümerlerden Yunanlılara kadar çoğu bölgede isim değiştirerek süregelen bu efsane aşk bereket ve bolluğun simgesi sayılmıştır.  Yılın en bereketli ayı sayılan Temmuz da adını buradan almıştır. Bugün, dünyaya baktığımızda adı benzemese de, hikayesi benzer hatta aynı olan bir çok bayram ve ritüel bulunmaktadır. Tek tanrılı dinlerle beraber yeni algılar, hikayeler ve kutlanma şekilleriyle bu geleneğin devam ettiğine tanık oluyoruz (Newroz, Hıdırellez, Paskalya gibi).

Bu bayramın tek tanrılı dinlerle bağı nedir?

“Evvel temmuz”  kutlamaları temmuz ayının yani bereketin, bolluğun, aşkın ve hasadın kutlanmasıdır. Kutlama şekli dini bir ayinden öte bir şenlik, eğlence ve piknik havasında geçer. Adana, Antakya, Mersin taraflarında Arap Aleviler tarafından kutlanan “Evvel Temmuz”  kutlanma sebebi Hıristiyan Havarilerle ilgili olduğu için Hıristiyan bayramı; 14 Temmuz’a denk gelmesi sebebiyle de Fransız İhtilali’nin yıldönümü kutlamaları  (Bastille Günü ) olarak algılanır ve bir kısım Arap Alevi tarafından reddedilir. Ancak Antakya’da yaşayan Arap Alevi din adamlarının tamamı bu bayramın tarihçesinin Fransız İhtilali’nden çok daha eskilere dayandığını savunmaktadır. Dayanakları ise bayramların, kutsal sayılan günlerin tarihi ve anlamlarının yazıldığı “ıyed”(Bayramlar) Kitabı’dır. Bu kitaba göre “Evvel Temmuz” bayramının adı “ Iyd ıl Havariyun”dur.

O halde bu bayramın kutlanma şekli ve hikayesi nedir?

Hıristiyanlığı yaymak amacıyla havarilerden ikisi Antakya’ya gelir. Şehre girdikleri sırada Habib-i Neccar ile karşılaşırlar.  Habib-i Neccar yatalak oğlunun havariler tarafından iyileştirilmesi sonucu Hz. İsa’ya biat eder. Havariler ve Habib-i Neccar’ın çağrılarına rağmen halk yeni dini reddeder. Gelişmeler Antakya kralının kulağına gider. Durumdan hoşlanmayan kral Havarileri hapse atar. Havarilerden uzun süre haber alınamayınca Hz. Şemğun (üçüncü havari) Antakya’ya gönderilir. Hz. Şemğun gerçek kimliğini gizleyerek saraya sızar ve kralın güvenini kazanır. Amacı havarileri bulmak ve onları kurtarmaktır.  Kralın güvenini kazanan Hz. Şemğun bir yolunu bulup tutsakları kralın huzuruna çıkarır.  Havariler Hz. İsa adına dua ederek bir kör, bir abras (albino) ve kötürümü iyileştirirler. Nihayetinde vezirin ölü oğlunu diriltince vezir ve kral da bu mucize karşısında hemen orada Hz. İsa’ya biat ederler.

Evvel Temmuz Kuran’ı Kerim’de İslam dininde ne şeklide yer alır?

Yukarıda söz ettiğimiz olay 1 Temmuz’da Miladi Takvime göre 14 Temmuz’da gerçekleşir.  Bu anlatım Kuranı Kerim’de Maide, Yasin, Bakara surelerinde geçmektedir.

Arap Alevi din adamları (şeyhleri)  “Anlatı Hıristiyanlıkla ilgili olmasına rağmen bu bayramı neden kutluyoruz ?”   sorusuna şu cevabı veriyorlar:

Hz. Muhammed kendisinden önceki bütün Peygamberleri ve kitaplarını hak kabul ederek kutsamıştır.  Bu peygamberler ve getirdikleri dinleri kabulü de Müslümanlara vasiyet etmiştir. Arap Aleviler de bundan dolayı “Evvel Temmuz’u” benimseyip kutluyor. Ancak bu kutlama diğer bayramlar gibi kurban kesip kazanlar kaynatarak, dua ederek yapılmaz. Her ne kadar günümüzde eskisi kadar kutlanmasa da yiyecekler hazırlanıp mesire yerlerine gidilerek piknik, şölen tarzında kutlanır.

Bu yıl festivalin Samandağ başta olmak üzere Çukurova’da online yapılacağını Haziran ayında Samandağ Kalkındırma Derneği ile Akdeniz Kültür ve Dayanışma Derneği açıklamıştı.

Kaynakça: http://www.arapenstitu.com/ ve muhtelif internet kaynakları.

turk-edebiyatinin-karanlik-33-yili-3

Türk edebiyatının karanlık 33 yılı – 3

kimyasal-peeling

Ölü derilere elveda güzelliğe merhaba!