Yazarımız Mazlum Vesek, Türk sinemasının iki önemli ustasının birbirinden habersiz yan yana gelişlerini 68 yıl sonra ortaya çıkardı. Kore Savaşı’nın yarattığı tesadüfü okuyalım.

Yazarımız Mazlum Vesek, Türk sinemasının iki önemli ustasının birbirinden habersiz yan yana gelişlerini 68 yıl sonra ortaya çıkardı. Kore Savaşı’nın yarattığı tesadüfü okuyalım. Halit Refiğ, “Ulusal Sinema Kavgası” kitabıyla ve “Gurbet Kuşları”, “Yorgun Savaşçı” filmleriyle ünlü yönetmenimiz. Hüseyin Baradan, sinemamızın ünlü bir karakter oyuncusu ve İzmir’in duayen gazetecilerindendi. 1955 yılında çektiği bir fotoğrafın serüvenini takip ettik. Tarih 15 Ağustos 1955. Kore Savaşı’na NATO safına asker göndererek katılan Türkiye için önemli bir gün. Beşinci Kore Birliği’nin son kafilesi İzmir rıhtımına yanaşıyor. 2 bin 485 er ile 165 Türk subayı gemiden inip ailelerine kavuşmanın sevincini yaşıyor. Bu anlar Türk siyaset tarihi açısından önemli; ancak öyle bir an var ki Türk sinemasında adından söz ettirecek iki kişi için de çok önemli. Elimizde “Demokrat İzmir” gazetesinin 16 Ağustos tarihli nüshası var. Gazetenin manşeti dönemin CHP Genel Sekreteri Kasım Gülek ile ilgili bir habere ayrılmış: “K. Gülek dün sabah sulh ceza hakimi huzuruna çıkarıldı”. Manşetin hemen sağ sütununda Beşinci Kore Birliği’nin İzmir rıhtımına inişiyle ilgili haber ve fotoğraf var. Haberin başlığı şöyle: 5. Kore değiştirme birliğimizin son kafilesi de dün sabah geldi. Fotoğrafın altında ise şu ifadeler yer alıyor: “5. Kore Birliğimizin son kafilesi dün şehrimize gelmiştir. Merasimle karşılanan birlik peyderpey gemiden ayrılmışlardır. Yukarıda resimlerde babasını uzun hasretten sonra kucaklayan yavruyu ve ailesine kavuşmanın sevinci içinde bulunan yüzbaşımızı görmektesiniz.”

KİM BU FOTOĞRAFTAKİ BABA?

(Burada biraz duralım. Milli Kütüphane arşivinde araştırma yaparken karşıma çıkan bu manşetteki fotoğrafı gördüğüm ilk andan itibaren görüntü ve fotoğraf altındaki not kafamı karıştırdı. Giyim ve kuşamlarıyla epey kentli sayılabilecek baba ve kızın yaşları kaç olabilirdi? Baradan’ın fotoğrafındaki baba çok genç ve kız da en az 10 yaşında var. Baradan, acaba bu andan anılarında söz etmiş miydi? Kitabı inceledim. Yok. Olur ya, İzmir basın tarihini yazanlar, kitaplarında Baradan’dan söz edenler onun 1950’li yıllardaki gazeteciliğine dair bir şeyler söylemiş olabilirler. Evet, ama fotoğrafın çekildiği yıl ile ilgili bir not yok. Konuyu kafamdaki çelişkiyle rafa kaldırdıktan epey zaman sonra Türk sinema tarihi ile ilgili okumalarımda Baradan ile ilgili karşıma çıkan bir not beni o kadar mutlu etti ki. Yanılmamıştım. Devam edelim) Fotoğrafı çeken gazeteci, çok değil birkaç yıl sonra fotoğrafta “yavrusuna sarılan baba”nın mesleğinde büyük izler bırakacağından habersiz. Fotoğrafta İzmir rıhtımına inen “yavrusuna sarılan” Kore Gazisi ‘baba’ fotoğrafı çekenden habersiz. Şimdi fotoğraftaki imzaya bakalım: Foto: D. İzmir- H. Baradan. Yani Hüseyin Baradan. 1932 yılında İzmir’de doğan, Girit asıllı Türk sinema oyuncusu ve gazeteci. Hayatı boyunca yüzlerce filmde oynamış ve herhalde İzmir basın tarihinin de en renkli simalarından değerli bir insan.

KORE’DEN DÖNEN SİNEMACI

Peki fotoğrafta, “yavrusuna sarılan baba” dediği Kore muharibi kim? Baradan’ın yerine düzeltmeyi biz yapalım! Fotoğrafta birbirine sarılanlar baba-kız değildir. Kore’den dönen askeri kız kardeşi karşılıyor ve hasret gideriyor. Fotoğrafta kız kardeşine sarılan subay, Türk sinemasının ünlü yönetmeni Halit Refiğ’den başkası değil. Selanik asıllı bir ailenin çocuğu, 1934 İzmir doğumlu. Demokrat İzmir gazetesini diğer gün eline aldığında belki sadece bir hatırayı saklamak istedi. Gelin görün ki, fotoğrafını çeken gazeteciyle hem dost oldu hem filmlerinde rol verdi. Hem de kendi kariyerinde en önemli sayılan “Haremde Dört Kadın” ve “Gurbet Kuşları” gibi çizgi dışı filmlerinde.

FOTOĞRAFI ÇEKENLE ÇOK ÇALIŞTIK

O gazetedeki fotoğraftan tam 52 yıl sonra Halit Refiğ, o an için şunları söyleyecekti: “Benim Türk gazetelerinde ilk çıkan resmim, İzmir’de karşılama sırasında çekilen resmim. İsmim yok. Fotoğrafı çekenle de sonra çok çalıştık: Hüseyin Baradan. (…) Bana sarılmış olan kız kardeşim Ayşegül. Fotoğrafın altında da, ‘Değiştirme birliğimizin son kafilesi de dün sabah geldi. Kahramanlarımız törenle karşılandılar. Babasını uzun bir hasretten sonra kucaklayan yavru’ yazıyor. (…) Halbuki, Halit Refiğ Kore’den döndü’ yazsa daha fiyakalı olacak…” (1) Halit Refiğ’le ilgili diğer kitapları ve nehir söyleşileri de okudum. O ana bir daha değinmemiş ama Kore Savaşı’na epeyce yer vermiş. Sinemacılığında nasıl bir etki yarattığını uzun uzun anlatıyor. Refiğ, politik bir tutumla değil doğu dünyasını anlamak, tanımak için Kore’ye gönüllü gidiyor. Orada film denemeleri de yapıyor. “Düşlerden Düşüncelere Söyleşiler” kitabında sosyalist dünyaya ait fikirleri de ilkin burada öğrendiğini anlatıyor. Hüseyin Baradan’a gelince, anılarını anlattığı “Bu gözler neler gördü?” kitabında bu andan söz etmiyor. Muhtemelen Refiğ’le sohbetlerinde o fotoğrafın bahsini etmişlerdir. Hüseyin Baradan’ın o fotoğrafı çekmesinin üzerinden 68 yıl geçti. Hüseyin Baradan’ı 2004 yılında Halit Refiğ’i de 2009’da kaybettik. İzmir rıhtımında birbirinden habersiz yan yana gelen iki İzmirliyi, sinemamızın iki ustasına yine İzmir’den sıcak bir selam olsun…

KAYNAKÇA

(1) Şengül Kılıç Hristidis, Sinemada Ulusal Tavır-Halit Refiğ Kitabı, s. 55-56, Türkiye İş Bankası Yayınları, 2007, İstanbul (2) Demokrat İzmir Gazetesi Arşivi İbrahim Türk, Halit Refiğ-Düşlerden Düşüncelere Söyleşiler, Kabalcı Yayınları, 2004, İstanbul, Irmak Zileli, Halit Refiğ- Doğruyu Aradım Güzeli Sevdim, Bizim Kitaplar Yayınevi, 2009, İstanbul Nijat Özön, Karagözden Sinemaya, Kitle Yayınları, 1995, Adana